W czasach powszechnego dostępu do internetu każdy może publicznie wyrażać swoje opinie. Publikowanie dowolnych tekstów, zdjęć czy filmów nigdy nie było tak proste, jak obecnie. Internet jest narzędziem ogólnodostępnym, z którego można korzystać anonimowo, co zdaniem niektórych oznacza bezkarność. Z ogromnych możliwości, jakie dają social media wynikają liczne zagrożenia dla niepełnoletnich użytkowników sieci. Jak polskie prawo radzi sobie z cyberprzestępczością oraz ochroną prywatności uczniów?
Technologie cyfrowe oferują użytkownikom niekończenie dużo aktywności. Globalna komunikacja i jej ogólnodostępny charakter stwarzają jednak poważne konsekwencje dla naszej prywatności, bezpieczeństwa i dobrostanu.
Bezpieczeństwo online
Każdego dnia miliony ludzi na całym świecie korzystają z dobrodziejstw internetu, gdzie social media stały się powszechnym środkiem komunikacji zbiorowej. W mediach społecznościowych opisujemy szczegółowo nasze prywatne życie i mało kto na co dzień zastanawia się, ile wrażliwych informacji znajduje się w jego komputerze czy smartfonie połączonym z globalną siecią.
Na użytkowników sieci czeka wielka liczba zagrożeń, których istnienia nie wszyscy jesteśmy świadomi. Hakerzy mogą przejąć dostęp do komputera i przeprowadzać różnego typu szkodliwe operacje. Poprzez podszywanie się pod zaufane osoby czy instytucje dochodzi do wyłudzania poufnych danych osobowych, co może prowadzić do kradzieży tożsamości czy nawet szantażu.
Trzeba pamiętać, że przestępcy stale opracowują nowe metody ataku z wykorzystaniem złośliwego oprogramowania, które może zainfekować nasz sprzęt. Coraz częściej spotykamy się także z tzw. deep fakes, czyli zmanipulowanymi materiałami foto i wideo z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.
Cyberprzemoc
Szczególnie najmłodsi, w tym uczniowie, są narażeni na patologiczne zjawiska, których naturalnym siedliskiej jest sieć. Jednym z nich jest cyberprzemoc, która odznacza się wszystkimi typowymi cechami charakterystycznymi dla zjawiska przemocy, tj. intencjonalnością, naruszaniem praw i dóbr osobistych, powodowaniem cierpienia i wykorzystywaniem przewagi sił ze strony jednej osoby lub grupy osób. Sprawca posługuje się środkami komunikacji elektronicznej (SMS-y, e-maile, fora i strony internetowe, portale społecznościowe, komunikatory internetowe) przy użyciu telefonu czy komputera.
Osoby doznające cyberprzemocy mogę zgłosić się do prokuratury lub policji. Cyberprzemoc zgłaszać można również do specjalnej jednostki policji, która zajmuje się cyberbezpieczeństwem, czyli do Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości. Treści naruszające prawo polskie zgłosić można w formie na Dyżurnet.pl. Jest to zespół ekspertów NASK, działający jako punkt kontaktowy do zgłaszania nielegalnych treści w internecie.
Cyberbezpieczeństwo
Facebook publikuje cykliczny raport, w którym podaje rezultaty swoich działań przeciwko szkodliwym treściom, podejmowanych na tej platformie oraz Instagramie. Okazuje się, że każdego roku z obu mediów usuwa się miliony wpisów zawierających przejawy mowy nienawiści, np. hejterskich lub o charakterze nękania czy molestowania. Podobnych interwencji jest coraz więcej, co ma wynikać z rosnącej liczby brutalnych treści zamieszczanych przez użytkowników oraz coraz skuteczniejszych technologii ich rozpoznawania i izolowania.
Aby ograniczyć negatywne komentarze, Facebook wprowadził m.in. filtry wulgaryzmów i ograniczanie zabronionych słów. W pierwszym przypadku administratorzy mogą moderować zarówno w treści publikowane na ich stronie, jak i osób lubiących tę stronę. W tym celu można m.in. włączyć filtr wulgaryzmów, aby blokować nieprzyzwoite wyrazy.
Blokada następuje na podstawie najczęściej zgłaszanych słów i sformułowań oznaczanych przez społeczność jako obraźliwe. Istnieją trzy poziomy filtrów: wyłączony, średni i wysoki. W przypadku drugim, aby ograniczyć pojawianie się niewłaściwych treści, administratorzy strony mogą dodać słowa kluczowe, które chcą blokować. Jeśli któreś z tych słów zostanie użyte w poście lub komentarzu, zawartość zostanie automatycznie uznana za spam.
Ochrona danych
W polskim systemie prawnym obowiązuje kompleks przepisów w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i swobodnego przepływu takich danych zwany RODO. Dotyczy on wszystkich podmiotów prywatnych i publicznych, które przetwarzają dane osobowe i większość procesów przetwarzania danych.
W ramach prawa oświatowego obowiązują przepisy dotyczące ochrony prywatności uczniów w szkole. Rodzice mają uprawnienia, którymi mogą się posługiwać w celu zapewnienia bezpieczeństwa i prywatności swoich dzieci. Zgodnie z RODO, rodzice mogą żądać usunięcia danych z systemów szkolnych w sytuacji, gdy nie są one już niezbędne do celów, dla których zostały zebrane (np. nie są potrzebne do prowadzenia działań edukacyjnych). Szkoła ma obowiązek usunięcia danych, chyba że inne przepisy stanowią inaczej.
Prawo oświatowe chroni uczniów przed nieuprawnionym ujawnianiem ich danych osobowych oraz zapewnia im bezpieczne korzystanie z mediów społecznościowych w ramach szkoły. Aby zachować prywatność uczniów podczas korzystania z social media, należy unikać ujawniania danych osobowych uczniów na publicznych platformach.
Nauczyciele powinni zachęcać uczniów do korzystania z prywatnych kont oraz ustawień chroniących prywatność, a także systematycznie przypominać im zasady bezpiecznego korzystania z mediów społecznościowych.
